Առաջադրանքներ

Ա. Կարդացե՛ք հակադրությունները։ Ի՞նչ են դրանք տալիս ստեղծագործությանը։

Ստեղծագործության առանցքում կանգնած են երկու կերպար՝ օձը և կարմրակատարը, որոնք մարմնավորում են երկու տարբեր աշխարհներ ու մտածողություններ։

Բ. Հիմնավորե՛ք ստեղծագործության վերնագիրը։ Ինչո՞վ է այն կապվում գաղափարի հետ։

«Աշխարհն ու բանաստեղծը» վերնագիրը խորհրդանշական է։

Աշխարհը՝ օձի կերպարով։

Բանաստեղծը՝ կարմրակատարի կերպարով։

1.Բնութագրել Ֆրանսիայի աշխարհագրական դիրքը:

Ֆրանսիան գտնվում է Եվրոպայի ծայր արևմուտքում և ունի շատ հարմար տնտեսաաշխարհագրական դիրք: Աշխարհագրական դիրքի բնորոշ գծերն են.

ա) հարմար հարևանային դիրքը: Նրա բոլոր հարևանները Եվրամիության անդամ զարգացած երկրներ են:

բ) Երկու անգամ ավելի երկար ծովային սահմանները, քան ցամաքայինը: Ատլանտյան օվկիանոսի և նրա մասը կազմող Միջերկրական ծովի հետ սահմանակցումը հնարավորություն է տալիս ակտիվ մասնակցություն ունենալ համաշխարհային ծովային առևտրին:

գ) Տարանցիկ դիրքը, քանի այստեղով են անցնում Միջերկրական ծովից դեպի Հյուսիսային ծով և Իսպանիայից դեպի Իտալիա ու Եվրոպայի այլ երկրներ անցնող կարևոր ճանապարհները:

2.Որո՞նք են ֆրանսիայի տնտեսության զարգացման նախադրյալները

Զարգացման բնական նախադրյալները: Հարմար – տնտեսաաշխարհագրական դիրքը, մակերևույթի համեմատաբար հարթ բնույթը, բարենպաստ կլիմայական պայմանները և տարբեր բնական ռեսուրսների (հողային, ջրային, մետաղային) առկայությունը լավ նախադրյալներ են տնտեսության տարբեր ճյուղերի զարգացման համար:

Ֆրանսիայի մակերևույթը բազմազան է։ Հարթավայրերը տարածված են երկրի հյուսիսում և արևմուտքում։ Իսկ հարավում և հարավ արևելքում հին ու քայքայված Կենտրոնական Զանգվածն է և երիտասարդ Պիրենեյան ու Ալպյան լեռները:

Ֆրանսիայի վառելիքային ռեսուրսները (նավթ, գազ, քարածուխ) աննշան են: Օգտակար հանածոներից հայտնի են Լոթարինգիայի երկաթի, Էլզասի կալիումական աղերի, Ռոն գետի ստորին ավազանի բոքսիտների հանքավայրերը, Կենտրոնական Զանգվածի ուրանի պաշարները։ Կան հանքային աղբյուրներ Օվերնի շրջանում, որտեղ ստեղծված են հանգստյան տներ ու առողջարաններ։

3.Ի՞նչ դեր ունի Ֆրանսիան ժամանակակից աշխարհում և տարածաշրջանում:

Ֆրանսիան զարգածաց է Հանքային աղերի արտահանքմամբ, գինեգործությամբ և նաև մեքենաշինությամբ(տարբեր տեսակի տրանտպորտի կառուցում՝ մեքենաներ, նաևեր, սուզանաևեր, ինքնաթիռներ և նաև ռադիոելեկտրոնիակայի կառուցում։

4.Ուրվագծային քարտեզի վրա նշել, Ֆրանսիայի հարևան պետությունները և ափերը ողողող ջրային ավազանները:

Իտալիա, Գերմանիա, Լյուքսեմբուրգ, Անդորա

 

 

6․ Ճիշտ գրել հետևյալ բաղադրյալ հատուկ անունները՝ փոքրատառերը ըստ անհրաժեշտության փոխարինելով մեծատառերով․

Չինական Ժողովրդական Հանրապետություն, փոքր մասիս, նոր Արեշ, Պետրոս առաջին, ամբոխները խելագարված պոեմ, անվտանգության խորհուրդ, շախմատի Համաշխարհային ֆեդերացիա, նոր տարի, Ժողովրդական կրթության գերազանցիկ կրծքանշան։

7․ Տրված դարձվածքներով կազմել մեկական նախադասություն․

Բախտը ժպտալ-բախտավոր, քանի գլխանի է-բազմագլուխ, հողին հավասարեցնել-ոչնչացնել, կյանքի կոչել-կենտանաչնել, պոչը կտրել-գողանար

8․ Գրել հետևյալ բառերի հոմանիշները․

Մաքուր, ահաբեկել, անվանարկել, հապաղել, ախտահանել, ըմպել, շողոքորթ, անարգել, հնազանդվել, անբիծ։

Երկու արաբների պատմությունը

Մարդկանց փառասիրությունն ու բթամտությունը ցուցադրելու համար քեռիս պատմում էր երկու արաբների պատմությունը, որոնցից մեկը խելացի էր, իսկ մյուսը՝ հիմար։ Նրանք սար էին գնացել՝ արջ որսալու:

-Իմ խփած արջի մորթին արդեն ծախել եմ, – ասում է հիմարը: – Դու քոնը դեռ չես ծախե՞լ:

— Չէ, – պատասխանում է խելացին, – այդ մասին կմտածեմ, երբ արջին սպանած կլինեմ: Բայց ինչպե՞ս է, որ այդքան համոզված ու վստահ ես, թե արջ կսպանես:

-Նրանից է, – ասում է հիմարը, – որ ես շատ լավ եմ կրակում, արջերի հարցում շատ խելացի եմ, համ էլ խորամանկ եմ: Նրանք սարը բարձրացան, հետո ձորն իջան և իրար կորցրեցին: Հանկարծ ժայռի ետևից հսկայական մի արջ հայտնվեց ուղիղ հիմար արաբի դիմաց, ով մի կողմ նետեց հրացանը, գետնին փռվեց և մեռած ձևացավ: Արջը մոտեցավ, ոտքից-գլուխ հոտոտեց արաբին, լիզեց-թքոտեց նրա դեմքը, ապա հեռացավ դանդաղաքայլ: Երբ արջը բավական հեռացել էր, հիմար արաբը տեղից վեր կացավ և մաքրեց-չորացրեց դեմքը: Այդ ժամանակ մյուս արաբը նրան մոտեցավ և հարցրեց.

-Արջն ականջիդ ի՞նչ ասաց:

Հիմարը, որ արդեն ավելի քիչ էր հիմար, քան առաջ, պատասխանեց.

– Արջն ասաց. “Սրանից հետո մորթիս չվաճառես, մինչև որ ինձ չքերթես”:

Առաջադրանքներ

Տեքստից դուս գրիր հակառակ իմաստ ունեցող երկու զույգ։
խելացի — հիմար
բարձրանալ — իջնել

Փորձիր հիշել որևէ ասացվածք, որտեղ օգտագործված կլինի “հիմար” բառը։
«Հիմարը քար գետին գցի, հարյուր խելոք էլ չեն բարձրացնի»։

Թվարկիր առակի հերոսներին, երեքական բառով բնութագրիր նրանց։
Խելացի արաբ – զգուշավոր, խոհեմ, հեռատես
Հիմար արաբ – անհավատալի, ամբարտավան, վստահամիտ
Արջ – ուժեղ, վտանգավոր, խելացի բնազդով

Ինչո՞վ էր արտահայտվում արաբներից մեկի հիմարությունը։
Նա նրան արջի մորթին վաճառած էր համարում իրենը։ Սա ցույց է տալիս նրա մեծամտությունն ու անհեռատեսությունը։

դեղինով նշված բառերը դիր ուղիղ ձևով և վանկատիր։
քեռիս – քեռի – քե-ռի
պատմությունը – պատմություն – պատ-մու-թյուն
խելացի-խե-լա-ցի
մորթին – մորթի – մոր-թի
խորամանկ – խորամանկ – խո-րա-մանկ
մեռած – մեռած – մեր-րած

Ի՞նչ սովորեցրեց քեզ առակը։
Առակը սովորեցնում է, որ մարդը պետք է խելամիտ ու հեռատես լինի, երբեք չպետք է շտապի իրադարձություններից առաջ անցնել և չպետք է հպարտանա այն բանով, ինչը դեռ չի հասել։

«Սրամիտ երիտասարդը»

Արամ քեռիս շատ էր սիրում պատմել թագավորի և երիտասարդի պատմությունը: Թագավորը անհեթեթ ու ծիծաղալի մտքեր ուներ, իսկ նրա երիտասարդ խորհրդականն ավելի խելացի էր, քան թագավորն ու նրա բոլոր նախնիները միասին վերցրած:

Մի երեկո թագավորն ասում է.

– Մինչև լուսանալը ինձ պետք է զեկուցես, թե քաղաքում քանի կույր կա:

– Լսում եմ, – պատասխանում է երիտասարդը, – ամեն բան հասկանալի է: Եվ հեռանում է, որպեսզի պատասխան գտնի այդ անհեթեթ խնդրին:

Անմիջապես կանչում է մի փորձառու հաշվապահի, նստեցնում է ախոռի ամենագեղեցիկ ձիու վրա, գրիչն ու տետրը ձեռքն է տալիս և կարգադրում քաղաքով մեկ շրջել իր ետևից և հաշվառել հանդիպած բոլոր կույրերին: Ապա հաստ պարանով եղևնու մի մեծ ճյուղ է կապում ձիու թամբին և ճյուղը ետևից քարշ տալով, սկսում է շրջել քաղաքով:

Որոշ ժամանակ անց հանդիպում է մի ծերունու, ով նրան տեսնելով, բացականչում է.

– Ա’յ որդի, ի՞նչ ես անում:

Երիտասարդ հաշվապահի կողմն է շրջվում և ասում.

– Այս մարդը կույր է, սկսի’ր հաշվել:
Հաջորդ փողոցում մի կին գլուխը դուրս է հանում շքեղ տան պատուհանից և ձայնում.

– Այդ ի՞նչ եք անում, երիտասարդ:
Եվ երիտասարդը հաշվապահին կարգադրում է շարունակել հաշվառումը: Մինչև առավոտ կույրերի թիվը ներառում է քաղաքի բոլոր բնակիչներին, և խորհրդատուն ու հաշվապահը ձիերի գլուխները դեպի արքայական պարտեզն են շրջում: Նրանք դեռ շարունակում էին իրենց ետևից քարշ տալ եղրևանու ճուղը:

Առաջադրանք

Ուշադիր կարդա պատմվածքի վերջին նախադասությունը և 3-4 նախադասությամբ փորձիր ավարտ մտածել պատմվածքի համար։
Առավոտյան թագավորը սպասում էր զեկույցին։ Երիտասարդը հպարտորեն հայտարարեց, որ քաղաքում գրեթե բոլորը «կույր» են, քանի որ չեն տեսնում իրենց շուրջը կատարվող անհեթեթությունները։ Թագավորը զարմացավ, բայց ժպտաց․ նա հասկացավ, որ երիտասարդը խելքով գերազանցեց իրեն։ Իսկ քաղաքի բնակիչները սովորեցին, որ կույրությունը միշտ աչքերի հետ կապ չունի։

Ըստ քեզ ինչո՞ւ տղան չհաշվեց իրական կույրերին, այլ նման հնարքի դիմեց։
Երիտասարդը հասկացավ, որ թագավորի հարցն ինքնին անհեթեթ էր, ուստի պատասխան էլ պետք է խորհրդանշական լիներ։ Նրա հնարքը ցույց տվեց, որ կույր են ոչ թե աչքերով, այլ մտքով ու սրտով, ովքեր չեն հասկանում կյանքի իմաստը։

Բնութագրիր ստեղծագործության թագավորին և նրա երիտասարդ օգնականին։
Թագավոր – թագավորը անհեթեթ, հպարտ, ինքնագոհ մարդ էր։
Երիտասարդ օգնականը – Երիտասարդ օգնականը խելացի, հնարամիտ, համարձակ տղա էր։

Դեղինով նշված բառերի համար իմաստով մոտ բառեր՝ հոմանիշներ գտիր։
շատ – բազմաթիվ, անթիվ, անհամար
թագավոր – արքա, կայսր, գահակալ
երիտասարդ – մանկամարդ, ջահել, մատղաշ
խելացի – գիտակ, բանական, ճարպիկ
լուսանալ – արև ծագել, լույսը բացվել, արևը դուրս գալ
հասկանալի – պարզ, մատչելի, ակնհայտ
անհեթեթ – ծիծաղելի, անիմաստ, անտրամաբանական
կարգադրում – հրամայում, պարտադրում, հանձնարարում
շքեղ – գեղեցիկ, պերճ, փառահեղ

Մոխրագույնով նշված բառի ավոր ածանցով փորձիր որքան հնարավոր է շատ բառեր կազմել։

1. Ի՞նչ վտանգ էր ենթադրում հայկական մի քանի կաթողիկոսությունների հիմնման իրողությունը:

Հայ–վրացական միջեկեղեցական հարաբերությունների սրումից խուսափելու նպատակով:

2. Ինչով էր պայմանավորված Զաքարյանների՝ վրացական արքունիքում զգալի ազդեցություն և հեղինակություն ձեռք բերելը: Առանձնացրու այս ժամանակաշրջանը նշանավորող կոնկրետ իրադարձություններ:

Զաքարեն հետագայում ստանձնեց ամիրսպասալարի, իսկ Իվանեն՝ աթաբեկի պաշտոնը:

3. Ինչպես էին քաղաքների վերականգնումը և քաղաքային կյանքի վերելքն ազդում Հյուսիս-արևելյան Հայաստանի բնակչության առօրյա կյանքի վրա:

Հայաստանում, սկսեցին վերականգնել ավերված քաղաքներն ու գյուղերը, կարգի բերեցին ճանապարհները, աշխուժացավ քարավանային առևտուրը:

4. Ի՞նչ ես կարծում, ինչու էին կարևոր Անիում Հայոց կաթողիկոսական աթոռը վերականգնելու ջանքերը:

Որպեսզի Հայաստանի ունենա իր կրոնը և չմիանա ուրիշ կրոնի հետ։

5. Ի՞նչ հետևանքներ ունեցավ հայ-վրացական զինակցությունն ընդդեմ սելջուկների: Փաստարկիր և հիմնավորիր:

Հայաստանում և հարակից շրջաններում սելջուկյան ամիրայությունների կամայականությունները բնակչության համար անտանելի վիճակ էին ստեղծել:

6. Ինչով էր պայմանավորված հայության նկատմամբ վրաց արքաների վարած նպաստավոր քաղաքականությունը:

Ձևավորված հայ-վրացական զինակցությունն էլ ավելի ամրապնդվեց Վրաստանում գահ բարձրացած Դավիթ Շինարարի (1089-1125) օրոք:

7. Ի՞նչ քաղաքականություն որդեգրեցին Զա- քարյան իշխանները դավանաբանական հարցերում:

Նրանք գործուն մասնակցություն էին բերում վրացական պետության ներքին և արտաքին հարաբերություններում:

1.Բնութագրել Մեծ Բրիտանիայի աշխարհագրական դիրքը:
Այն գտնվում է Հյուսիսային Եվրոպայում։

2.Առաջին ուրվագծային քարտեզի վրա նշել Մեծ Բրիտանիայի ափերը ողողող ջրային ավազաններն ու հարևան պետությունները:
Նրան հարևան երկրներն էն՝ Իռլանդիան, Ֆրանսիան, Բելգիան և Նիգեռլանդները։

3.Որո՞նք են Մեծ Բրիտանիայի զարգացման նախադրյալները
Զարգացման բնական նախադրյալները: Մեծ Բրիտանիայի ռելիեֆը հիմնականում հարթ է, իսկ հյուսիսի՝ Շոտլանդիայի ոչ բարձր լեռները չեն խոչընդոտում տնտեսական զարգացմանը: Մեծ Բրիտանիան ողջ Եվրոպայի այն եզակի երկրներից է, որը նավթով, գազով և քարածխով կարող է բավարարել սեփական պահանջները: Նավթի և գազի մեծ պաշարներ կան Հյուսիսային ծովի ծանծաղուտի բրիտանական հատվածում։ Քարածխի մեծ կուտակումներ կան Միջին Անգլիայում, Հարավային Ուելսում և Շոտլանդիայում: Մեծ Բրիտանիա կղզու կենտրոնական մասի երկաթի և գունավոր մի շարք մետաղների հանքավայրերը երկարատև շահագործման հետևանքվ գրեթե սպառվել են:

Կլիման բարեխառն ծովային է: Եղանակներն անկայուն են, տարվա մեծ մասը (շուրջ 300 օր) ամպամած մառախլապատ է: Հիշե՛ք «մառախլապատ Ալբիոն» արտահայտությունը. դա վերաբերում է Մեծ Բրիտանիային: Մեծ է Հյուսիսատլանտյան ծովային տաք հոսանքի և արևմտյան քամիների ազդե- ցությունը: Զով ամառն ու մեղմ ձմեռը բարենպաստ պայմաններ են խոտային բուսականության աճի համար։ Մարգագետինները կանաչ են ամբողջ տարին և անասնապահության համար կերային կայուն բազա են ծառայում: Երկրի տարածքի 2–ից ավելին օգտագործվում է գյուղատնտեսության մեջ:

Կան նաև այլ նախադրյալներ, բայց եթե բոլորը գրեմ շատ երկրար կստացվի։

4.Որո՞նք են Մեծ Բրիտանիայի տնտեսության ամենազարգացած ճյուղերը:
Մեքենաշինություն, էլեկտրատեխնիկա, էլեկտրոնիկա, մետալուրգիա քիմիա և նավթ

5.Ի՞նչ դեր ունի Մեծ Բրիտանիան ժամանակակից աշխարհում:
Մեծ Բրիտանիան աշխարհի ամենազարգացած ու հզոր հետինդուստրիալ երկրներից է: Համախառն ներքին արդյունքով և արդյունաբերական արտադրանքի ծավալով աշխարհի վեց առաջատար երկրներից մեկն է, «Մեծ ութնյակի» անդամը:

6.Երկրորդ ուրվագծային քարտեզի վրա նշել Մեծ Բրիտանիայի խոշոր քաղաքները:

Թոքեր (լատ.՝ pulmo, հին հուն.՝ πνεύμων), մարդու, ցամաքային ողնաշարավորների և որոշ ձկների շնչառության օրգան են: Հիմնական ֆունկցիան գազափոխանակությունն է: Մարդու թոքերը գտնվում են կրծքի խոռոչում՝ ստոծանու համապատասխան գմբեթների վրա` սրտից, արյան խոշոր անոթներից և միջնորմի օրգաններից աջ ու ձախ` պարփակված կրծքամզային պարկերի մեջ: Թոքերը կիսակոնաձև են, գագաթով՝ ուղղված վեր, իսկ հիմքով՝ վար, ունեն 3 մակերևույթ. առաջինը կողերին հպվող ուռուցիկ մակերևույթն է, դարձած է դեպի միջնորմը, երկրորդը ստորին գոգն է, որը կիպ հպվում է ստոծանուն, երրորդը միջային մակերևույթն է, որի վրա կա ռոմբաձև կամ օվալաձև մի փոս՝  թոքի դրունքը, որով անցնում են թոքի արմատը կազմող գլխավոր բրոնխը, թոքային զարկերակը, թոքային 2 երակները, ավշային անոթները և նյարդերը: Աջ թոքն ավելի լայն է ու կարճ և 2 ակոսներով բաժանվում է վերին, միջին ու ստորին, իսկ ձախը՝ 1 ակոսով՝ վերին և ստորին բլթերի:

Գլխավոր բրոնխը թոքի դրունքում բաժանվում է բլթային բրոնխների, որոնք, թոքանյութի մեջ ծառանման ճյուղավորվելով, հաջորդաբար բաժանվում են հատվածային, բլթակային, ապա` ավելի փոքր տրամաչափերի սահմանային և շնչառական բրոնխիոլների: Վերջիններս առաջացնում են 2 կամ 3 թոքաբշտիկային պարկիկներ, որոնց նուրբ պատերի արտափքումները կոչվում են թոքաբշտիկներ: Թոքային զարկերակի և երակների ճյուղերն իրենց ընթացքով ուղեկցում են բրոնխներին և բրոնխիոլներին: Թոքերում գազափոխանակությունը կատարվում է թոքաբշտիկներում պարունակվող օդի և թոքային զարկերակով հոսող արյան միջև: Թոքերը նյարդավորվում են թափառող նյարդի և սիմպաթիկ ցողունի ճյուղերից կազմված թոքային հյուսակով: Թոքերի հիմնական ֆունկցիան գազափոխանակությունն է: Թոքերի միջոցով օրգանիզմը ստանում է թթվածին, իսկ արյունը մաքրվում է ածխաթթու գազից Գազափոխանակությունից բացի, թոքերը կատարում են նաև արտաթորման գործառույթ. արտաշնչման փուլում արտազատում են ջրի գոլորշիներ և նյութափոխանակության այլ արգասիքներ: Թոքերը մասնակցում են մարմնի հաստատուն ջերմաստիճանի պահպանմանը, արյան մակարդման կարգավորմանը, իմունային հակամարմինների մշակմանը, սպիտակուցների, ճարպերի ու ածխաջրերի փոխանակությանը: